Fertility-Awareness (based) Methods

De term 'Fertility Awareness' combineert verschillende methoden waarbij vrouwen hun lichamelijke symptomen (zoals basale lichaamstemperatuur en baarmoederhalsslijm) observeren om hun vruchtbare dagen te bepalen (1). Alle 'fertility awareness methods' zijn gebaseerd op dezelfde twee principes:

 

  1. Vrouwen kunnen alleen zwanger worden als ze onbeschermde geslachtsgemeenschap hebben binnen deze vruchtbare dagen - d.w.z. maximaal 5 dagen voor de ovulatie.

  2. Vrouwen hebben meestal maar één ovulatie per cyclus. Als zij echter meer dan één keer ovuleren, vindt de tweede ovulatie plaats binnen 24 uur na de eerste (2).

Welke fertility awareness methoden zijn er?

 

Er is een fundamenteel verschil tussen de belangrijkste methoden: Enerzijds is er de puur statistische berekening van de vruchtbare dagen die door de kalendermethode wordt gebruikt, en anderzijds hebben we de methoden die ook fysiologische symptomen analyseren, zoals de basale lichaamstemperatuur en het baarmoederhalsslijm, die helpen aangeven of je al dan niet vruchtbaar bent in je huidige cyclus.

daysy fertility tracker basale lichaamstemperatuur.png

Meting van de basale lichaamstemperatuur

 

De fysiologische basis voor de meting van de zogenaamde basale lichaamstemperatuur, vaak afgekort als BBT (Basal Body Temperature), is dat je lichaamstemperatuur ongeveer 24 uur na de ovulatie licht stijgt. Deze stijging van de BBT wordt veroorzaakt door het hormoon progesteron en de temperatuur blijft op een constant hoog niveau (ca. 0,2 °C boven het gemiddelde temperatuurniveau van de folliculaire fase) tot het begin van de menstruatie. Verantwoordelijk voor dit effect is het follikelmembraan, ook wel corpus luteum genoemd, dat na de eisprong in een klier verandert en vervolgens dit hormoon afgeeft. Progesteron zorgt er onder andere voor dat je lichaam zich voorbereidt op een eventuele zwangerschap - voorbereiding van een "nestje" voor de bevruchte eicel. Hetzelfde hormoon zorgt er ook voor dat er geen eisprong meer kan plaatsvinden. Deze methode maakt het mogelijk om met bijna 100% zekerheid vast te stellen of er al dan niet een eisprong heeft plaatsgevonden (3). Indien de eicel niet bevrucht werd, daalt de temperatuur in de richting van de menstruatie en begint een nieuwe cyclus.

 

Observatie van het baarmoederhalsslijm

 

Terwijl de verandering in de gemiddelde basale lichaamstemperatuur wordt veroorzaakt door het hormoon progesteron na de ovulatie, wordt de consistentie van het cervixslijm beïnvloed door het hormoon oestrogeen in de fase vóór de ovulatie. Wanneer het oestrogeen stijgt, dat enkele dagen voor de ovulatie door de rijpende follikels wordt vrijgegeven, wordt het baarmoederhalsslijm vloeibaar om de weg van het sperma voor een eventuele bevruchting van de eicel te vergemakkelijken. Door deze oestrogeenparameter te observeren en nauwkeurig te interpreteren, is het mogelijk om het vruchtbare venster vrij precies te bepalen en deze dagen met succes te gebruiken voor eventuele gezinsplanning (4). Als je meer wilt weten over baarmoederhalsslijm onderzoek, kun je hier meer lezen.

Kalendermethode

 

De berekening van de vruchtbare dagen is gebaseerd op de gemiddelde lengte van de vorige cycli. Er wordt van uitgegaan dat de luteale fase, de tweede helft van de cyclus na de ovulatie, altijd 14 dagen duurt. De vruchtbare fase opent vier dagen vóór en sluit drie dagen na het voorspelde tijdstip. Bij dit type berekening wordt geen rekening gehouden met informatie uit de huidige cyclus. Aangezien de ovulatie en dus het individuele vruchtbare dagen binnen een jaar gemiddeld 5 dagen kunnen schommelen, wordt deze methode hoogstens aanbevolen voor algemene waarneming (5) en is zij lang niet zo betrouwbaar als de twee hierboven beschreven methoden.

 

Combinatiemethoden

 

Om de nauwkeurigheid te verhogen worden verschillende methoden vaak gecombineerd, waarbij vooral deze twee combinatiemethoden in de afgelopen drie decennia met succes tot stand zijn gekomen:

 

  • De sympto-thermische methode, zoals de naam al zegt, bepaalt het begin en het einde van de vruchtbare dagen met behulp van een symptoom en een thermisch effect. Met andere woorden, de observatie en exacte interpretatie van het baarmoederhalsslijm wordt gebruikt samen met de dagelijkse meting en evaluatie van de basale lichaamstemperatuur. Er worden verschillende regels gebruikt om de vruchtbare dagen zo goed mogelijk te definiëren. Aangezien verschillende factoren zowel de basale lichaamstemperatuur als de consistentie van het cervixslijm kunnen beïnvloeden, vereist deze methode een speciale opleiding voor een nauwkeurige toepassing (6), en hangt de nauwkeurigheid sterk af van de gebruiker en haar kennis.

  • Bij de calculo-thermische methode wordt ervan uitgegaan dat alle dagen na de menstruatie potentieel vruchtbaar zijn, gezien de natuurlijke variabiliteit van de vrouwelijke cyclus. Op basis van deze informatie worden de onvruchtbare dagen na de menstruatie berekend voor de komende cyclus, steeds uitgaande van de kortste follikelfase (tussen menstruatie en ovulatie) en de wetenschap dat sperma tot 5 dagen in het vrouwelijk lichaam kan overleven. Door de combinatie van de basale temperatuur en de statistische berekening van de onvruchtbare dagen na de menstruatie is het mogelijk om met maximale nauwkeurigheid individueel in te spelen op de natuurlijke variabiliteit van de cyclus (3).

Welke methode gebruikt Daysy?

 

We willen dat Daysy makkelijk te gebruiken is voor iedere vrouw, zonder dat ze kennis hoeft te hebben van baarmoederhalsslijm of cyclusanalyse. Ons doel was om een apparaat te maken dat makkelijk te gebruiken en betrouwbaar is, zonder extra onzekerheden zoals een mogelijk verkeerd geïnterpreteerde consistentie van het baarmoederhalsslijm. Daysy is gebaseerd op de calculo-thermische methode. Ze combineert het verzamelen en leren van nieuwe gegevens (je dagelijkse basale lichaamstemperatuur, begin en einde van de menstruatie, en verzamelde cyclusgegevens uit het verleden) met statistische methoden (bijv. temperatuurstijging na ovulatie) die voorspellingen van de komende cyclus mogelijk maken. Dit maakt het mogelijk om onvruchtbare (groene) dagen na de menstruatie individueel te berekenen. 

 

Je kunt de "DaysyDay"-app gebruiken om persoonlijk de aard van je baarmoederhalsslijm te noteren. Echter, aangezien er nog geen gestandaardiseerde, betrouwbare methode is om het slijm objectief te observeren en te evalueren - vooral gezien de verschillende factoren die de aard van het slijm kunnen beïnvloeden - zullen deze persoonlijke notities niet door Daysy gebruikt worden voor haar berekeningen.

1. CDC - Fertility Awareness–Based Methods - USMEC - Reproductive Health. Available at: https://www.cdc.gov/reproductivehealth/contraception/mmwr/mec/appendixf.html. (Accessed: 1st April 2019) 
2. Wilcox, A. J., Dunson, D. & Baird, D. D. The timing of the "fertile window" in the menstrual cycle: day specific estimates from a prospective study. BMJ 321, 1259–62 (2000).
3. Prior, J. C., Naess, M., Langhammer, A. & Forsmo, S. Ovulation Prevalence in Women with Spontaneous Normal-Length Menstrual Cycles – A Population-Based Cohort from HUNT3, Norway. PLoS One 10, e0134473 (2015).
4. Pyper, C. M. Fertility awareness and natural family planning. Eur. J. Contracept. Reprod. Health Care 2, 131–46 (1997).
5. Johnson, S., Marriott, L. & Zinaman, M. Can apps and calendar methods predict ovulation with accuracy? Curr. Med. Res. Opin. 34, 1587–1594 (2018).
6. Raith-Paula, E., Frank-Herrmann, P., Freundl, G. & Strowitzki, T. Natürliche Familienplanung heute. (Springer Berlin Heidelberg, 2013). doi:10.1007/978-3-642-29784-7

Authors: Niels van de Roemer, Andrea de Groot, Petra Schenke